Φανταστείτε όλο τον χώρο του σπιτιού σας να τον καταλαμβάνει ένας υπολογιστής. Τη δεκαετία του ’40, οι διαστάσεις των πρώτων υπολογιστών ήταν πραγματικά γιγαντιαίες!
Κατασκευάζονταν στην Ευρώπη και στην Αμερική και αποτελούνταν από χιλιάδες εξαρτήματα, διακόπτες, ηλεκτρομηχανικά ρελέ, λυχνίες κενού και εκατοντάδες μέτρα καλωδίων. Όλα αυτά συνεργάζονταν σε μια σύνθετη κατασκευή για να εκτελέσουν μόνο μαθηματικές πράξεις, κάτι που στις μέρες μας μπορούμε να κάνουμε με μια απλή εφαρμογή σε ένα κινητό τηλέφωνο.
Βασικό χαρακτηριστικό των υπολογιστών εκείνης της εποχής ήταν η μοναδικότητά τους. Κάθε μηχάνημα ήταν μοναδικό: εγκατεστημένο σε κάποιο πανεπιστήμιο ή επιστημονικό κέντρο και δεν υπήρχε κάπου αλλού ένας ίδιος υπολογιστής.
1936-1941: Στη Γερμανία, ο μηχανικός Konrad Zuse κατασκεύασε τους υπολογιστές Z1 και Z2, οι οποίοι καταστράφηκαν κατά τον πόλεμο, και στη συνέχεια τον Z3. Ο Z3 θεωρείται ο πρώτος λειτουργικός προγραμματιζόμενος ηλεκτρομηχανικός υπολογιστής στον κόσμο και ένα από τα σημαντικότερα βήματα προς τη σύγχρονη πληροφορική.
Από το 1939 και έως 1945, στο Bletchley Park, ο Alan Turing συμμετείχε στη δημιουργία υπολογιστικών συστημάτων που χρησιμοποιήθηκαν για το «σπάσιμο» των κρυπτογραφημένων μηνυμάτων της μηχανής Enigma κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τα συστήματα αυτά απέδειξαν ότι οι υπολογιστές δεν ήταν μόνο επιστημονικά εργαλεία, αλλά μπορούσαν να επηρεάσουν την ίδια την πορεία της ιστορίας.
1943-1944. Επίσης, στο Bletchley Park δημιουργήθηκε ο Colossus, ένας από τους πρώτους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, σχεδιασμένος ειδικά για την ανάλυση κρυπτογραφημένων μηνυμάτων, αποδεικνύοντας στην πράξη τη δύναμη των ηλεκτρονικών κυκλωμάτων στην επεξεργασία δεδομένων.
1946: Κεντρικός «πρωταγωνιστής» αυτής της ενότητας μας, είναι ο ENIAC, ο οποίος κατασκευάστηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, θεωρείται ο πρώτος ηλεκτρονικός ψηφιακός υπολογιστής γενικής χρήσης. Καταλάμβανε ολόκληρες αίθουσες, κατανάλωνε τεράστια ποσά ενέργειας και προγραμματιζόταν χειροκίνητα με καλώδια και διακόπτες. Παρ’ όλα αυτά, απέδειξε για πρώτη φορά ότι οι υπολογιστές μπορούν να επιταχύνουν την επιστημονική έρευνα και να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος λύνει σύνθετα προβλήματα.
1944-1947: στο Πανεπιστήμιο Harvard, αναπτύχθηκαν οι υπολογιστές Harvard Mark I και Harvard Mark II. Εκεί σημειώθηκε ένα ιστορικό περιστατικό: ένας πραγματικός σκώρος βρέθηκε παγιδευμένος σε ηλεκτρονικό κύκλωμα, προκαλώντας δυσλειτουργία. Αυτό το γεγονός συνέβη το 1947, και έτσι καθιερώθηκε ο όρος «bug» στην πληροφορική, που χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα για να περιγράψει τα σφάλματα στα υπολογιστικά συστήματα.
1948-1949: Ο Manchester Mark 1, ένας από τους πρώτους υπολογιστές «stored-program», δηλαδή μπορούσε να αποθηκεύει το «πρόγραμμα» μέσα στη μνήμη του.
Όλες οι προαναφερθείσες προσπάθειες από τα τέλη της δεκαετίας του 1930 και για τα επόμενα 15 έτη, έδειξαν ότι οι υπολογιστές μπορούσαν να σχεδιαστούν για συγκεκριμένες αποστολές και να επεξεργάζονται δεδομένα με ταχύτητες αδιανόητες για την εποχή, ανοίγοντας τον δρόμο για τη μετέπειτα εξέλιξη των ηλεκτρονικών υπολογιστών.
Τη δεκαετία του ’50, οι υπολογιστές πωλούνται πια σε μεγάλους οργανισμούς και κυβερνήσεις, με κυρίαρχη την IBM και βασικούς ανταγωνιστές εταιρείες όπως η UNIVAC (Remington Rand), η Burroughs και η NCR, ενώ προς τα τέλη της δεκαετίας εμφανίζονται δυναμικά και νεότεροι παίκτες όπως η Honeywell, η RCA, η GE και η Control Data. Στην Ευρώπη ξεχωρίζουν επίσης εταιρείες όπως η Ferranti και η English Electric στη Βρετανία, η Bull στη Γαλλία, η Siemens στη Γερμανία και η Olivetti στην Ιταλία.
Τη δεκαετία του ’60, η αγορά των υπολογιστών ωριμάζει και αρχίζει να αποκτά πρότυπα και συμβατότητα, με καθοριστικό ορόσημο την ανακοίνωση του IBM System/360 (1964). Κυρίαρχη παραμένει η IBM, ενώ στις ΗΠΑ οι βασικοί ανταγωνιστές της εποχής αναφέρονται συχνά ως οι μεγάλοι κατασκευαστές mainframe γύρω από την IBM: Burroughs, UNIVAC, NCR, Control Data, Honeywell, General Electric και RCA.
Στην Ελλάδα, η Εθνική Τράπεζα εγκαθιστά το 1959 έναν IBM 650, ενώ μέχρι το τέλος του 1963 είχαν εγκατασταθεί συνολικά έξι υπολογιστές σε μεγάλους οργανισμούς της χώρας μας — γεγονός που σηματοδοτεί τα πρώτα βήματα της πληροφορικής στην ελληνική πραγματικότητα.
Μπροστά σας βλέπετε αυθεντικά μέρη από ηλεκτρονικά κυκλώματα και λυχνίες κενού, που προέρχονται από υπολογιστές των τελών της δεκαετίας του 1950. Δίπλα τους, θα δείτε και το μοντέλο του ENIAC, που έχει κατασκευαστεί από LEGO, ώστε να δίνει μια πιο άμεση και κατανοητή εικόνα του μεγέθους και της δομής αυτών των πρώτων υπολογιστών.
Αφού είδατε όλα αυτά και πήρατε μια πρώτη εικόνα για το πραγματικό μέγεθος και την πολυπλοκότητα των πρώτων υπολογιστών, στρέψτε το βλέμμα σας αριστερά προς την κουρτίνα, στην οποία έχουμε εκτυπώσει τον υπολογιστή MIT Whirlwind.
Παρατηρήστε το μέγεθος του υπολογιστή σε σχέση με τους ανθρώπους, οι οποίοι εργάζονταν μέσα στον υπολογιστή, σαν να λέμε εμείς ότι σήμερα θα μπορούσαμε να περπατήσουμε μέσα στο λάπτοπ μας ή το κινητό μας.
Στο δεξί μέρος αυτής της τεράστιας εικόνας, βλέπουμε μια γυναίκα να κάθεται μπροστά από μια στρογγυλή οθόνη. Την δεκαετία του 50, στρογγυλές οθόνες χρησιμοποιούνταν στα ραντάρ, στην αεροπορία και το ναυτικό.
Επιστρέφοντας σε αυτό που λέγαμε για τον υπολογιστή, ο οποίος αναπτύχθηκε στο MIT το 1956, ήταν ο πρώτος που χρησιμοποίησε πληκτρολόγιο για άμεση εισαγωγή εντολών, αντί για διάτρητες κάρτες. Η καινοτομία αυτή έκανε την αλληλεπίδραση ανθρώπου-υπολογιστή πιο άμεση.
Γενικά, πριν κλείσουμε αυτή την ενότητα, να σας πούμε ότι πολλές φορές η στρατιωτική τεχνολογία «περνούσε» στους υπολογιστές!
Αν θέλετε να συνεχίσετε την ξενάγηση, μπορείτε να προχωρήσετε στο Σημείο 4, όπου θα δείτε από κοντά τα βασικά εξαρτήματα των πρώτων υπολογιστών και την εξέλιξή τους στον χρόνο: λυχνία κενού → τρανζίστορ → ολοκληρωμένο κύκλωμα (τσιπ).
Imagine your entire home being taken up by a single computer. In the 1940s, the first computers were truly gigantic!
They were built in Europe and in the United States, and consisted of thousands of components: switches, electromechanical relays, vacuum tubes, and hundreds of meters of wiring. All of these worked together in a complex structure just to perform mathematical calculations—something we can do today with a simple app on a mobile phone.
A key feature of computers in that era was their uniqueness. Each machine was one of a kind: installed at a university or a research center, with no identical computer anywhere else.
1936–1941: In Germany, engineer Konrad Zuse built the Z1 and Z2 computers, which were destroyed during the war, and then the Z3. The Z3 is considered the world’s first functional programmable electromechanical computer, and one of the most important steps toward modern computing.
From 1939 to 1945, at Bletchley Park, Alan Turing took part in the development of computing systems used to “break” the encrypted messages of the Enigma machine during World War II. These systems proved that computers were not only scientific tools—they could also influence the course of history itself.
1943–1944: Also at Bletchley Park, Colossus was created—one of the first electronic computers, designed specifically to analyze encrypted messages—demonstrating in practice the power of electronic circuits in data processing.
1946: The central “star” of this section is ENIAC, built in the United States and widely regarded as the first general-purpose electronic digital computer. It occupied entire rooms, consumed enormous amounts of power, and was programmed manually using cables and switches. Even so, it proved for the first time that computers could accelerate scientific research and change the way humans solve complex problems.
1944–1947: At Harvard University, the Harvard Mark I and Harvard Mark II computers were developed. A famous incident occurred there: a real moth was found trapped in an electronic circuit, causing a malfunction. This happened in 1947, and that’s how the term “bug” became established in computing—a word still used today to describe errors in computer systems.
1948–1949: The Manchester Mark 1 was one of the first stored-program computers, meaning it could store the “program” inside its own memory.
All of these efforts—from the late 1930s and over the next fifteen years—showed that computers could be designed for specific missions and process data at speeds unimaginable for the time, paving the way for the future evolution of electronic computing.
In the 1950s, computers began to be sold to large organizations and governments. IBM dominated the market, with major competitors such as UNIVAC (Remington Rand), Burroughs, and NCR. Toward the end of the decade, newer players also emerged strongly, including Honeywell, RCA, General Electric, and Control Data. In Europe, notable companies included Ferranti and English Electric in Britain, Bull in France, Siemens in Germany, and Olivetti in Italy.
In the 1960s, the computer market matured and began to develop standards and compatibility, with a major milestone being the announcement of the IBM System/360 in 1964. IBM remained dominant, while in the United States its main competitors of the era are often grouped as the major mainframe manufacturers alongside IBM: Burroughs, UNIVAC, NCR, Control Data, Honeywell, General Electric, and RCA.
In Greece, the National Bank installed an IBM 650 in 1959, and by the end of 1963 a total of six computers had been installed in major organizations across the country—marking the first steps of computing in the Greek context.
In front of you, you can see authentic parts from electronic circuits and vacuum tubes, originating from computers of the late 1950s. Next to them, you will also see a LEGO-built model of ENIAC, offering a more immediate and understandable sense of the size and structure of these early computers.
Now that you’ve seen all this and gained a first impression of the true scale and complexity of the earliest computers, turn your gaze to the left, toward the curtain, where we have printed the MIT Whirlwind computer.
Notice the size of the computer in relation to the people working inside it—as if today we could walk inside our laptop or our mobile phone.
On the right side of this huge image, you can see a woman seated in front of a round screen. In the 1950s, round displays were used in radar systems, aviation, and naval operations.
Returning to the computer itself: developed at MIT and completed in 1956, it was the first to use a keyboard for direct command input instead of punched cards. This innovation made human–computer interaction far more immediate.
In general, before we close this section, it’s worth noting that military technology often “passed into” computers and shaped their development.
If you would like to continue the tour, you can move on to Point 4, where you will see up close the key components of the earliest computers and how they evolved over time: vacuum tube → transistor → integrated circuit (chip)/